Lý trung hoàn – Bài thuốc chữa bụng đau tiêu lỏng, nôn mửa…

Published on Author Đỗ Sang

Lý trung hoàn là bài thuốc chữa các chứng tỳ vị hư hàn, có những triệu chứng bụng đau tiêu lỏng, nôn mửa hoặc bụng đầy, ăn ít…

Công dụng:

Ôn trung kiện tỳ, tán hàn trừ đau bụng.

Chữa chứng bệnh:

Tỳ vị hư hàn, bụng đau tiết tả, nôn ọe mà không khát, rêu lưỡi trắng nhạt.

Biểu hiện bệnh:

Bài thuốc chữa các chứng tỳ vị hư hàn, có những triệu chứng bụng đau tiêu lỏng, nôn mửa hoặc bụng đầy, ăn ít, lưỡi nhợt rêu trắng, mạch trầm tế hoặc trì hoãn.

Thành phần:

Bài thuốc lý trung hoàn gồm có:

  1. Nhân sâm 12 gam (hoặc Đảng sâm).
  2. Bào khương 80 gam.
  3. Chích cam thảo 40 gam.
  4. Bạch truật 120 gam.
Các vị thuốc trong bài lý trung hoàn
Các vị thuốc trong bài lý trung hoàn

Cách sử dụng:

Lượng trên theo nguyên phương. Các vị bột làm hoàn, mỗi lần uống 12 gam với nước chín ấm. Cũng có thể dùng dạng thuốc thang gọi là Lý trung thang (tất nhiên liều trên phải giảm đi còn 1/10 tính là 1 thang) sắc nước chia 2 lần uống.

Phân tích bài thuốc:

Phương này dùng Bào khương ôn trung tán hàn; Sâm, Truật, Cam thảo bổ khí kiện tỳ hòa trung, chữa được chứng tỳ vị hư hàn, ẩu thổ tiết tả, thỉnh thoảng có cơn đau bụng thích chườm thích ấm.

Bài thuốc tương tự:

Trường hợp tiêu chảy nhiều lần, Bạch truật sao khử thổ để tăng tác dụng sáp tràng chỉ tả.

Trường hợp hư hàn nặng, sắc mặt tái nhợt, chân tay lạnh gia Thục Phụ tử để tăng cường ôn dương khứ hàn, có tên gọi là bài Phụ tử Lý trung thang ( Hòa tể cục phương) hoặc gia Nhục quế gọi là bài Phụ quế lý trung hoàn.

Trường hợp kiết lỵ mạn tính thuộc thể tỳ vị hư hàn dùng bài thuốc gia Hương liên hoàn để lý khí hóa trệ.

Trường hợp viêm ruột mạn tính, rối loạn tiêu hóa, viêm lóet dạ dày tá tràng, thuộc thể tỳ vị hư hàn có thể dùng bài thuốc này gia giảm.

Trường hợp bệnh lóet dạ dày tá tràng, phân có máu và phụ nữ xuất huyết tử cung cơ năng thuộc thể tỳ vị hư hàn dùng bài thuốc này gia A giao, Ngãi diệp, Địa du, Hoa hòe để tăng thêm tác dụng chỉ huyết.

Trường hợp chứng tỳ vị hư hàn do sán lãi đau bụng hoặc nôn ra lãi đũa dùng bài thuốc gia thêm Hồ tiêu, Ô mai, Phục linh bỏ Cam thảo gọi là bài Lý trung an hồi thang ( Vạn bệnh hồi xuân).

Trường hợp tỳ vị dương hư, tỳ vị kém vận hóa sinh ra đàm thấp ảnh hưởng đến phế gây ho đờm nhiều, loãng hoặc nôn ra nước trong, có thể gia Chế bán hạ, Bạch linh để táo thấp hóa đờm gọi là bài Lý trung hóa đàm hoàn thêm Tô tử có tác dụng giáng khí, định suyễn gọi là bài Lý trung giáng đàm hoàn dùng trị đàm suyễn.

Trường hợp ợ hơi do hư hàn gia thêm Đinh hương, Bạch khấu nhân gọi là bài Đinh khấu lý trung hoàn.

QUẾ CHI NHÂN SÂM THANG ( Thương hàn luận) tức là bài Lý trung thang gia Quế chi có tác dụng ôn trung và giải biểu, tán hàn, dùng chữa các chứng tỳ vị hư hàn có kiêm ngoại cảm phong hàn.

HẬU PHÁC ÔN TRUNG THANG ( Nội ngoại thương biện hoặc luận) gồm có các vị: Khương chế, Hậu phác, Trần bì, Chích Cam thảo, Phục linh, Thảo đậu khấu, Mộc hương, Can khương.

Thuốc dùng dạng bột hoặc sắc nước uống có tác dụng ôn trung, hành khí, táo thấp, trừ mãn. Chủ trị các chứng tỳ vị hàn thấp, bụng đầy đau.