Rối loạn tiêu hóa – Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Published on Author Đỗ Sang

Rối loạn tiêu hóa là một hội chứng gây ra bởi sự co thắt không đều của các cơ vòng trong hệ tiêu hóa, dẫn đến đau bụng và thay đổi đại tiện…

Bệnh rối loạn tiêu hóa là gì?

Bệnh rối loạn tiêu hóa là một hội chứng gây ra bởi sự co thắt không đều của các cơ vòng trong hệ tiêu hóa, dẫn đến đau bụng và thay đổi đại tiện. Đây không phải là một căn bệnh dẫn đến tử vong mà chỉ là một hội chứng, tuy khó chịu, nhưng không nguy hiểm đến tính mạng. Tuy nhiên, khi bị rối loạn tiêu hóa, người bệnh sẽ gặp những bất tiện trong sinh hoạt do bị thay đổi về chuyện đại tiện, bị đầy hơi hoặc đau bụng. Đây là một hội chứng rất thông thường, mà gần như ai cũng có thể bị.

Nguyên nhân gây bệnh:

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến rối loạn tiêu hóa:

Chế độ ăn:

Chế độ ăn không phù hợp làm cho tiêu hóa không bình thường, biểu hiện là phân nát, có bọt, màu hoa cà hoa cải, mùi tanh…

 Mất cân bằng sinh thái hệ sinh thái vi sinh vật ở ruột:

Nhiều trường hợp do mắc bệnh nhiễm khuẩn nào đó phải dùng kháng sinh nhưng người bệnh không tuân thủ chỉ định của thầy thuốc, dùng không đúng liều lượng hoặc dùng kháng sinh không đúng chỉ định làm cho mất cân bằng hệ sinh thái vi sinh vật ở đường ruột. Người bệnh xuất hiện đi đại tiện thấy phân lúc lỏng, lúc đặc, lúc nhão, có mùi tanh, hôi; kèm theo phân bị thay đổi cả về số lượng lẫn mùi, màu sắc và tính chất, đồng thời có thể xuất hiện những cơn đau bụng không thường xuyên.

Nghén khi mang thai:

Trường hợp phụ nữ nghén khi mang thai nhưng cũng có dấu hiệu rối loạn tiêu hóa như không muốn ăn, nôn, buồn nôn, ọe.

Stress, các yếu tố tâm lý – xã hội.

Stress và các yếu tố tâm lý - xã hội cũng là một nguyên nhân gây bệnh rối loạn tiêu hóa
Stress và các yếu tố tâm lý – xã hội cũng là một nguyên nhân gây bệnh rối loạn tiêu hóa

Rối loạn tiêu hóa do bệnh lý: 

  • Hội chứng dạ dày, tá tràng (viêm hoặc loét): đau khi đói hoặc sau ăn, hoặc đau theo chu kỳ kèm theo đầy hơi, chướng bụng, buồn nôn hoặc nôn (trong trường hợp hẹp môn vị, u dạ dày thì nôn nhiều hơn).
  • Viêm ruột thừa cấp tính: thường có đau bụng âm ỉ hoặc từng cơn, hay gặp nhất là đau ở vùng hố chậu phải kèm theo buồn nôn hoặc nôn, bí trung, đại tiện.
  • Sỏi đường tiết niệu (sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang): ngoài đau bụng âm ỉ hoặc quằn quại, đau xuyên ra sau lưng thì đầy hơi trướng bụng, buồn nôn, nôn cũng có thể xuất hiện.
  • Viêm ruột cấp tính cũng có các triệu chứng rối loạn tiêu hóa rầm rộ như đau bụng, buồn nôn, nôn, đi lỏng nhiều lần như bệnh tả, bệnh thương hàn, bệnh lỵ trực khuẩn, bệnh ngộ độc thực phẩm…
  • Viêm đại tràng co thắt. Có một số cơ quan ngoài đường tiêu hóa khi bị bệnh cũng có một số triệu chứng rối loạn tiêu hóa như bệnh thiểu năng tuần hoàn não, bệnh rối loạn ốc tiền đình (cũng có triệu chứng buôn nôn, nôn).

Triệu chứng bệnh:

Các triệu chứng chính của bệnh rối loạn tiêu hóa gồm:

–          Thay đổi thói quen đại tiện: tiến triển chậm nhưng nặng dần. Người bệnh cảm thấy đau bụng từng cơn, ngày táo bón, ngày tiêu chảy, đi đại tiện không đều đặn như trước. Người bệnh có thể bị táo bón nhiều hơn tiêu chảy hoặc ngược lại.

–          Đau bụng: Có thể đau âm ỉ hoặc dữ dội. Đau thường ở vùng bụng dưới bên trái, nhưng cũng có thể ở nhiều chỗ khác nhau. Trong một vài trường hợp, cơn đau có thể lan ra sau lưng.

–          Đầy hơi: Đầy hơi là một trong những triệu chứng tiêu biểu của RLTH. Bụng căng to, ợ hơi liên tục hoặc trung tiện nhiều.

Một số triệu chứng khác: ợ chua, đắng hoặc hôi miệng, buồn nôn, nôn, v.v…

Các xét nghiệm và chẩn đoán bệnh:

Hỏi bệnh sử và khám thực thể. Nội soi đường tiêu hoá, chụp x quang với thuốc cản bari. Một số xét nghiệm khác như kiểm tra độ pH hay đo áp lực trong thực quản đôi khi cũng được dùng đến.

Cách điều trị:

– Thay đổi chế độ ăn:

+ Thức ăn, nước uống không gây ra bệnh rối loạn tiêu hóa nếu bảo đảm vệ sinh, tuy nhiên cũng có loại thức ăn đồ uống có thể làm tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn.

+ Tránh các thức ăn gây đầy hơi: Hành tây, tỏi, đậu, cần tây, bắp cải, mận, chuối, nho khô, rau húng quế v.v… Không uống quá nhiều cà phê cũng như uống sữa. Tránh các thức ăn, nước uống chứa quá nhiều sorbitol (một loại đường dùng trong các loại nước ngọt ăn kiêng), kẹo cao su hoặc quá nhiều đường fructose (như trong mật o­ng và một số trái cây).

Điều chỉnh lại chế độ ăn sao cho phù hợp giúp cải thiện rõ rệt rối loạn tiêu hóa
Điều chỉnh lại chế độ ăn sao cho phù hợp giúp cải thiện rõ rệt rối loạn tiêu hóa

+ Ăn nhiều rau, uống nhiều nước, nhất là đối với bệnh nhân có khuynh hướng táo bón.

+ Tập thể dục đều đặn có thể giúp cho cơ thể nói chung và hệ thống tiêu hóa nói riêng hoạt động hiệu quả hơn.

– Điều trị thuốc

+ Thuốc điều trị tùy theo từng bệnh nhân. Tuy nhiên trong bệnh rối loạn tiêu hóa, thuốc chỉ đóng vai trò phụ trong điều trị  trị, chỉ nên dùng khi thật cần và càng dùng ít càng tốt.

+ Các loại thuốc tiêu biểu như dicyclomin HCl (Bentyl), hyoscyamin sulfat (Levsin) có thể thuyên giảm chứng đau bụng kèm theo tiêu chảy. Vì bệnh có khuynh hướng thay đổi theo chu kỳ từ tiêu chảy đến táo bón, nên bệnh nhân thường uống thuốc cầm loperamide (Imodium) hoặc diphenoxylate (Iomotil) khi bị tiêu chảy và uống thuốc nhuận tràng khi bị táo bón. Một số bệnh nhân RLTH với biểu hiện tiêu chảy có thể cảm thấy dễ chịu hơn khi uống amitriptylin (Elavil), một loại thuốc chữa trầm cảm.

Cách phòng ngừa:

Phòng rối loạn tiêu hóa cho người cao tuổi là: chế độ ăn, uống hợp lý kết hợp với vận động cơ thể và có đời sống tinh thần thoải mái. Nên động viên và tìm cách chế biến các loại rau hợp khẩu vị để cho người cao tuổi ăn được nhiều rau và các loại hoa quả có nhiều chất xơ.

Những người đã bị táo bón thì nên ăn thêm củ khoai lang luộc, canh rau mồng tơi, rau đay.

Nếu bị bệnh về dạ dày, viêm đại tràng, gan, mật thì nên đi khám bệnh định kỳ để được điều trị và tư vấn của bác sĩ làm sao cho bệnh chóng khỏi.

Cần vận động cơ thể hàng ngày, đều đặn, nhẹ nhàng (xoa bóp vùng bụng, xoa bóp các cơ, đi bộ). Nếu sức khỏe yếu có thể chỉ đi bộ trong nhà, trong sân, không nên ngồi một chỗ trong nhiều giờ. Nếu có điều kiện và sức khỏe còn tốt thì đi bộ xa hơn, chơi cầu lông, bơi lội… Thời gian vận động cơ thể trong ngày cũng chỉ nên khoảng 60 phút là vừa và chia thành từ 2 – 3 lần tập, không tập một lúc 60 phút.