Một số khía cạnh tương đối trong Đông y

Published on Author Trần Văn Khắc

Trong y học, chúng ta thường thấy Đông y thể hiện nhiều qua thủ pháp châm cứu, bấm huyệt, dùng thuốc… rất hiệu quả và chưa từng thấy Đông y dùng đến giải phẫu bao giờ.

Cách nhìn của Đông y về cơ thể người các tạng phủ được xem là những tạng tượng. Tượng là một ý hết sức trừu tượng, trùm phủ hầu như lên tất cả triết lý. Lão Tử đã từng để ra một ý niệm về tượng hết sức độc đáo, ngang với một tầm mức tư duy rất cao (vì thuộc các phạm trù trừu tượng hóa, khái quát hóa); nhằm mô tả những trạng thái, những sự vật trong một không gian và thời gian tương đối.

Tượng là tương tự, là giống nhau, là bắt chước, là mô phỏng. Tất cả cái biết của ta về thế giới bên ngoài, về sự vật ngoại môi chẳng qua chỉ là mô phỏng, chỉ là bắt chước những hình ảnh tương tự về thế giới vạn vật mà thôi.

Trong Đông y dùng thận tượng ở đây ý chỉ về tạng thận nhưng không đơn thuần là hai cơ quan là hai quả thận nằm ở vùng thắt lưng mà bao gồm toàn bộ hệ thống khí hóa liên quan đến thận chi phối cơ thể ít nhất là về mặt nội tiết, bài tiết, tính dục.

 

kinhlac

Hình minh họa: Sơ đồ huyệt trên cơ thể theo Đông y

Những bức tranh cơ thể học của Đông y cũng thế: Chúng chỉ tượng trưng con người, thường khi là con người gần gũi với Đạo nhất, tức là con người lúc sơ sinh, chưa bị ngoại cảnh uốn nắn, hướng dẫn lệch lạc, bởi “Đứa trẻ con không dùng đến trí mà hợp tự nhiên”.

Những đồ hình châm cứu học của Đông y luôn luôn là những đồ hình phảng phất hình tướng: Đầu lớn, thân hình mập, tay chân ngắn. Trong việc định huyệt châm kim những vị y sĩ thường sử dụng những đơn vị đo lường dựa vào bề cao, chiều dài của chính bản thân bệnh nhân là những đơn vị đo lường mang tính tương đối. Ví dụ như đơn vị thốn đồng thân chẳng hạn là đơn vị đo chiều dài cơ thể sinh học dựa vào chiều cao, độ tuổi từng người. Trong Đông y không có đơn vị mẫu chuẩn được ấn định như centimet, minimet được đo bằng các công cụ mẫu. Cái loại đơn vị ấy nó không thật, nó phi ngã và nhất là nó tĩnh quá, trong khi sự sống, chất sống thì lại vốn dĩ rất động. Bởi vậy y khoa cần có một đơn vị linh động như chất sống, cùng với ta sinh ra, cùng với ta lớn lên, cùng với ta thu rút; nói tóm lại, cùng với ta sống trong vũ trụ.

Khí cũng như vũ trụ, cũng như Đạo, bao trùm khắp nơi mà lại không làm sao thấy được, nên gần như không có gì cả, là ý niệm đặc biệt mà chỉ có Đông y mới có về khí.

Đông y quan niệm rằng khí huyết là những yếu tố cung cấp dinh dưỡng cho toàn thân, bảo vệ sự sinh tồn, đồng thời tiếp liệu năng lượng cần thiết cho mọi hoạt động của cơ thể. Hải Thượng Lãn Ông đã nhấn mạnh: “Huyết giống như nước, khí ví như gió, nước lên là do sức gió đẩy, huyết chạy là nhờ khí dẫn đi; khí hòa thì huyết chạy đều, khí hàn thì huyết ngưng lại”. Khí nóng bức bách quá thì huyết chạy gấp (xung huyết, vượng huyết), khí nhiệt găng quá thì huyết tràn ra ngoài (thổ huyết, hạ huyết)…

Khí là nguyên liệu, là chất xúc tác của mọi hoạt động, mọi phản ứng, tạng phủ. Nó bất cùng dưới giác độ phát sinh, cung dưỡng, bởi thông qua cơ năng tiêu hóa của tỳ vị và cơ năng hóa khí của phế, cùng với thức ăn nước uống và khí trời hít thở hàng ngày, khí luôn luôn được tái tạo, mãi mãi hồi sinh. Nó bất cùng dưới giác độ vận hành, bởi thực sự ta không biết nó khởi đi từ đâu, mà ta chỉ có thể hình dung lộ trình của nó như một cái vòng kín, một thứ Hoàn vô đoan như Nội Kinh tả; một loại năng lực sinh học chu hành nhi bất đãi (đi vòng mà không mỏi), động nhi dã xuất (càng hoạt động thì càng tuôn chảy thêm) như Lão Tử nhận xét; một quyền năng độc đáo, thánh giáng, khai hợp theo một chu kì triền miên, trước sau như trên một cái vòng tròn, thủy tốt nhược hoàn (Trang Tử, Nam Hoa Kinh, thiên Ngụ ngôn).

Cũng vì vật chất được cấu tạo từ nhỏ đến lớn, từ không đến có như: Tổ hợp nguyên tử tạo thành phân tử, tổ hợp phân tử tạo thành tế bào, rồi lại tổ hợp của tế bào thành sự vật có hình tướng mà ta quan sát được như cơ thể người, nên điều chỉnh cái không đó chính là điều chỉnh cái hình tướng này. Cũng là giải thích cho vì sao dùng huyệt mà điều chỉnh cho tạng phủ, dùng 1 điểm mà trị cho toàn thân là vậy.

Cho nên ta hiểu vì sao Đông y coi nhẹ khoa giải phẫu (không những vì ảnh hưởng Lão học, mà còn vì lễ giáo nho gia) mà rất trọng khoa nội thương. Cho nên ta cũng hiểu tại sao bộ Thánh kinh của người đông y sĩ lại là bộ Nội Kinh, bởi đấy là cuốn sách nói về những sự kiện kinh điển thuộc nội môi, tức là khoa sinh lý học.

Đối với người Đông y sĩ, những đặc tính sinh lý bệnh lý của khí đã trở thành mặc nhiên, và không cần được giải thích gì cả.

Theo: Cao Sơn