Việc chữa bệnh cần tìm từ gốc mà chữa

Published on Author Trần Văn Khắc

Trị bịnh phải tìm tới gốc tức là Âm Dương; Tạng, phủ, khí, huyết, biểu, lý, thượng, hạ ở trong tấm thân con người, đều gốc ở Âm Dương; cho tới cái khí phong, hàn, thử, thấp, 4 mùa, 5 hành… do từ bên ngoài phạm vào, cũng đều thuộc về 2 chữ Âm dương. Đến phương diện trị bịnh, lựa cái khí vị của dược vật, dùng “châm” bên tả hay hữu, xét mạch xem Trì hay Tật, cũng không thể ra ngoài cái lý của Âm dương. Cho nên nói: “trị bịnh phải cầu tới gốc…”. Bịnh đó thuộc Dương tà hay Âm tà, thuộc dương phận hay âm phận, khí phận hay huyết phận. Rồi nhân đó để lựa chọn đến dược vật, xem nên dùng những vị khí nó thăng hay giáng. Ấm để bổ hay Khổ để tiết?… Đó là phương pháp cầu tới gốc là như vậy. Nên biết rằng: tích lũy nhiều Dương là Trời, tích lũy nhiều Âm là Đât; Rất cao là Trời, rất dày là Đất.

bắt mạch1

Việc trị bịnh nên bắt chước cái Âm dương của Trời Đất. Âm thời tĩnh, Dương thời táo; dương sinh ra, âm nuôi lớn, dương giảm đi, âm tiềm tàng. Mùa Xuân với mùa Hạ là 2 khí Âm dương của Trời, cho nên chủ về Sinh Và Trưởng; mùa Thu và mùa Đông là 2 khí Âm dương của Đất cho nên chủ về Sái và Tàng. Dương hóa khí, âm thành hình. Trời chủ về sinh ra vật, Đất chủ về gây thành vật cho nên Dương hóa cái khí của muôn vật, mà cái khí ở trong thân người cũng do Dương hóa ra. Âm thành cái hình của muôn vật, mà cái hình của con người cũng do Âm gây nên. Hàn cực sinh ra nhiệt, nhiệt cực sinh ra hàn; Âm hàn Dương nhiệt là cái khí chính của Âm dương. Hàn cực sinh nhiệt, là Âm biến làm Dương, nhiệt cực sinh hàn là Dương biến làm Âm. Khí hàn sinh ra chất trọc (đục), khí nhiệt sinh ra chất thanh (trong). Thanh khí ở bộ phận dưới thời sinh chứng Sôn – Tiết, trọc khí ở bộ phận trên trời sinh đứng Điền – Trướng (đầy tức).

Đó là Âm – Dương ở trong người do sự “nghịch, tòng” mà sinh bịnh vậy. Hàn khí đọng xuống dưới, nên sinh ra thanh Dương. Thanh khí chủ về Dương nên ở trên, giờ lại ở dưới nên sinh chứng Sôn Tiết là ăn vào lại tả ra, bởi vì chỉ giáng mà không thăng. Trọc khí chủ về Âm nên ở dưới, giờ lại ở trên nên sinh chứng Điền Trướng, bởi vì chỉ có thăng mà không giáng. Đó là Âm dương tương phản mà sinh bịnh, như thế tức là Nghịch, nếu trái lại sẽ là Tòng. Cho nên nói: “trị bệnh phải cần tới gốc” chính là vì tấm thân con người “hữu bịnh hay vô bịnh” đều do Âm dương Nghịch Tòng mà ra vậy.

Theo: Hoàng Đế Nội kinh