Vị thuốc bạch phục linh có tác dụng gì? – Cách bào chế bạch phục linh

Published on Author Đỗ Sang

Bạch phục linh có tác dụng lợi tiểu và cường tráng, nhuận táo, bổ tỳ, ích khí… Dùng chữa ăn uống kém tiêu, đầy trướng, bí tiểu tiện, ho có đờm, ỉa chảy.

Tên khoa học: Poria cocos Wolf.

Nguyên liệu:

Nấm của cây thông, ở đầu hay bên rễ cây thông mọc ra một cái nấm lâu ngày thành cái nấm to.

Nấm to như củ nâu, có cái to bằng cái đấu. Vỏ xám đen, thịt trắng, rắn chắc là tốt (lâu năm).

Xốp nhẹ là xấu (còn non).

Tránh nhầm thứ làm giả bằng bột gạo, khoai mì.

Phục thần là một loại với bạch linh, chỉ khác là nấm này mọc bao xung quanh rễ, do đó ở giữa có lõi rễ cây thông dùng làm thuốc trấn tĩnh, an thần, nhập kinh tâm. Cách bào chế cũng như bạch linh.

Xích linh cũng là cùng loại với bạch linh nhưng thịt đỏ, do lâu năm mà hóa thành, dùng trị các chứng ngoại cảm. Cách bào chế cũng như bạch linh.

Thành phần hóa học:

Đường (trong đó có pachymose là đường đặc hiệu), chất khoáng, các hợp chất triterpenoid.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị ngọt, nhạt, tính bình. Vào năm kinh tâm, phế, thận và tỳ, vị.

Tác dụng: thuốc lợi thủy (lợi tiểu) và cường tráng, nhuận táo, bổ tỳ, ích khí, sinh tân, chỉ khát.

Chủ trị – liều dùng: vùng ngực khí tức, ho hen, thủy thũng, lâm lậu.

Vỏ (phục linh bì) trị phù thũng.

Ngày dùng 12 – 40g.

Theo y học hiện đại:

Thuốc có tác dụng lợi tiểu.

Thuốc có tác dụng tăng miễn dịch, tăng chỉ số thực bào của phagocyte ở chuột.

Thuốc có tác dụng kháng ung thư (do thành phần polysacharide của thuốc) do làm tăng miễn dịch cơ thể.

Thuốc có tác dụng an thần, có tác dụng hạ đường huyết, bảo vệ gan và chống loét bao tử.

Nước sắc Phục linh có tác dụng ức chế đối với tụ cầu vàng, trực khuẩn đại tràng, trực khuẩn biến dạng. Cồn ngâm kiệt thuốc có tác dụng giết chết xoắn khuẩn.

Vị thuốc bạch phục linh
Vị thuốc bạch phục linh

Lưu ý:

Âm hư mà không thấp nhiệt thì không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

  • Thu hoạch từ tháng 7 đến tháng 9, loại bỏ đất cát, chất đống cho ra mồ hôi rồi rải ra chỗ thoáng gió cho se bề mặt, tiếp tục chất đống, ủ vài lần cho đến khi khô nước và xuất hiện nhăn nheo bề mặt, phơi âm can đến khô. Hoặc Phục linh tươi thái miếng và phơi âm can nơi thoáng gió. Tuỳ theo các phần thái và màu sắc của Phục linh mà có tên gọi khác nhau: Bạch phục linh, Phục linh bì, Xích phục linh, Phục linh khối, Phục linh phiến.
  • Ngâm nấm một ngày, rửa sạch, gọt bỏ vỏ, đồ lên, thái mỏng 2 – 3 ly, phơi khô hay sấy khô. Khi dùng sắc với thuốc thang.
  • Theo Viện Đông y thì sau khi phơi khô, tán bột. Khi thuốc thang đã sắc được rồi thì cho vào nước sắc mà uống có tác dụng hơn vì pachymose không tan khi sắc.
  • Vỏ nấm: rửa qua, phơi khô.

Theo Trung y:

Bạch phục linh dùng thịt, bỏ lõi gân, giã nát nhỏ cho vào chậu đổ nước và quấy đục lên, thứ nào nổi lên thì vớt đi (uống vào làm nhỏ đồng tử, mờ mắt). Theo Đạo Hoàng Cảnh dùng làm hoàn tán thì nấu sôi lên vài dạo thái nhỏ, phơi khô. Khi dùng tẩm sữa rồi đồ lên mà dùng.

Bảo quản: để nơi mát, khô ráo, đậy kín, không nên để quá khô, quá nóng vì dễ bị nứt vụn và mất tính chất dính.