Vị thuốc can khương có tác dụng gì? – Cách bào chế

Published on Author Đỗ Sang

Can khương (gừng khô) có tác dụng: ấm trung tiêu, trừ hàn, táo thấp. Thuốc khu phong, tiêu hóa. Dùng trị hàn lạnh đau bụng, trướng đầy, chỉ huyết (cầm máu).

Tên khoa học: Zingiber offcinale.

Nguyên liệu:

Củ gừng khô, to, già, chắc, vỏ sắc vàng nhợt, ít nhăn, sạch rễ con, thịt trong vàng đậm là tốt; thứ mốc, vụn nát, ruột đen thối là xấu.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: cũng như gừng tươi (có tinh dầu 2 – 3%, chất nhựa 5%, chất béo 3%, tinh bột và các chất cay như zingeron, shogaola).

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị cay, tính ôn. Vào sáu kinh tâm, phế, tỳ và vị, thận và đại trường.

Tác dụng: ấm trung tiêu, trừ hàn, táo thấp. Thuốc khu phong, tiêu hóa.

Chủ trị – liều dùng: trị hàn lạnh đau bụng, trướng đầy, chỉ huyết (cầm máu).

Ngày dùng 4 – 20g.

Theo y học hiện đại:

Như gừng tươi.

Can khương và một số vị thuốc khác từ gừng
Can khương và một số vị thuốc khác từ gừng

Lưu ý:

Can khương vị đại cay, người âm hư có nhiệt, có thai không nên dùng.

Vì cay nên tán khi tẩu huyết, uống lâu tổn hại tới phần âm, thương tổn mắt. Ngoài ra những chứng âm hư nội nhiệt, ho do âm hư, mửa ra máu kèm biểu hư có nhiệt, tự ra mồ hôi, mồ hôi trộm, ỉa ra máu, mửa do nhiệt, đau bụng do hỏa nhiệt, đều cấm dùng.

Vị này ghét Hoàng cầm, Hoàng liên, Dạ minh sa, Tần tiêu làm sứ cho nó.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

–   Lấy gừng sống già, rửa sạch, phơi cho ráo, đem đồ rồi phơi khô.

–   Bào chế: khi dùng, rửa sạch, ủ mềm, đồ qua rồi bào hay thái mỏng (không cần bỏ vỏ), phơi khô.

Theo Trung y:

–   Lấy củ gừng sống già, ngâm vào nước 3 ngày, cạo bỏ vỏ, để vào dòng nước chảy 6 ngày, lại cạo vỏ rồi phơi khô (Đào Hoàng Cảnh).

–   Khi cho vào thuốc thì nên sao sém dùng (Lý Thời Trân).

Bảo quản: để nơi khô ráo, kín, tránh ẩm nóng làm mất tinh dầu thơm.

Ghi chú:

Gừng khô nhúng nước (bào khương):

Vị cay, đắng, đại nhiệt.

–   Trị trầm hàn cố lạnh trong tạng phủ, làm ấm nguyên dương can, tỳ, thận, sinh huyết, chỉ huyết, giảm đau.

–   Lấy củ gừng khô (can khương) thái miếng dày sao sém vàng, lấy ra lúc còn nóng, vẩy nước vào đậy kín ngay để nguội lấy ra dùng.

Gừng khô sao (tiên khương):

–   Đau bụng, cầm máu

–   Lấy củ gừng khô, sao đen bên ngoài, ruột còn vàng là được, bẻ ra dùng.

Gừng khô sao cháy (thán khương, hắc khương):

Chữa đau bụng, cầm máu.

Lấy củ gừng khô sao cháy đen tồn tính, trong còn tý vàng, ngửi còn mùi gừng thì úp vung lại. Có thể để vào chảo úp vung lại, thỉnh thoảng sao qua, khi nào không thấy còn khói ra là được.

Tốt hơn hết lấy nồi đất, bỏ gừng khô vào, lấy đất sét trét kín chỉ để hở một hai lỗ nhỏ, đốt cả nồi, khi nào không thấy có khói ra là được.