Vị thuốc ma hoàng có tác dụng gì? – Cách bào chế, chú ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Ma hoàng cho thân có tác dụng: thông hành kinh lạc, làm thuốc phát hãn (đổ mồ hôi). Dùng trị hen suyễn, choáng, nổi mẩn, ho gà, thấp khớp…

Ma hoàng dùng thân là nhiều, rễ ít dùng. Thân: cắt khúc 1 – 2cm (dùng sống). Cũng có thể tẩm mật loãng hoặc tẩm giấm sao qua.

Tên khoa học: Ephedra sinica và Ephedra equisetina.

Nguyên liệu:

Thân (phần trên mặt).

Rễ ít dùng gọi là ma hoàng căn. Thân thẳng, có từng đốt giống như cỏ bắc còn giũ được màu xanh (thường chỉ vàng xanh) vê tay ngửi có mùi thơm, nếm thấy tê tê lưỡi là tốt.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: có ephedrin 80% trong alcaloid toàn phần (0,8 – 1,4%) và các alcaloid khác cùng loại với ephedrin.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị cay, tê tê, hơi đắng, tính ôn. Vào hai kinh phế và bàng quang.

Tác dụng:

–   Thân: thông hành kinh lạc, làm thuốc phát hãn (đổ mồ hôi).

–   Rễ: chỉ hãn (cầm mồ hôi).

Chủ trị – liều dùng:

Thân trị hen suyễn, choáng, nổi mẩn, ho gà (dùng hoạt chất); trị thấp khớp (dùng sắc).

Ngày dùng nước sắc 200ml.

Theo Trung y:

+   Thân: dùng sống để phát hãn trị ngoại cảm phong hàn, lợi thủy; sao tẩm: chặn ho hen.

+   Rễ: trị ra mồ hôi trộm.

Ngày dùng 2 – 6g.

Theo y học hiện đại:

  • Phát hãn: chỉ dùng lúc nóng ở người có tác dụng làm tăng ra mồ hôi. Thử độc vị trên thực nghiệm chưa thấy rõ.
  • Giải nhiệt: Tinh dầu Ma hoàng có tác dụng hạ nhiệt đối với chuột nhắt bình thường.
  • Tác dụng chống co thắt phế quản từ từ và kéo dài do Ephedrin làm giãn cơ trơn khí quản.
  • Lợi tiểu: Ancaloit Ma hoàng có tác dụng lợi tiểu rõ, kích thích bài tiết nước giải và dịch vị.
  • Tăng áp: Ephedrin làm co thắt mạch máu nên huyết áp tăng nhưng chậm và kéo dài vài giờ.
  • Ephedrin có tác dụng hưng phấn vỏ não làm tinh thần phấn chấn,hưng phấn trung khu hô hấp, làm giảm tác dụng thuốc ngủ.
  • Kháng vi rút: có tác dụng ức chế vi rút cúm (do tinh dầu ma hoàng) theo Dược học báo IO : 147-149; năm 1963 Trung văn).
  • Rễ Ma hoàng: có tác dụng hoàn toàn ngược lại với cành và thân Ma hoàng. Cao lỏng Ma hoàng tiêm vào động vật thấy huyết áp giảm, mạch máu ngoại vi giãn, hô hấp tăng nhanh, cầm mồ hôi.
Vị thuốc ma hoàng
Vị thuốc ma hoàng

Lưu ý:

Khí hư, tự ra mồ hôi thì không dùng (thân cây).

Nên dùng thân cây ma hoàng mà không nên dùng rễ cây ma hoàng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

+   Thân: cắt khúc 1 – 2cm (dùng sống). Cũng có thể tẩm mật loãng hoặc tẩm giấm sao qua.

+   Rễ: rửa sạch, thái khúc, phơi khô.

Theo Trung y:

Cắt bỏ mắt và rễ sôi mười dạo vợt bỏ bọt mà dùng. Nấu giấm sôi mà tẩy phơi khô.

Tẩm mật loãng (1/2 mật, 1/2 nước) sao qua (để tránh ra mồ hôi nhiều quá).

Bảo quản: để nơi mát, khô, tránh ánh sáng.