Vị thuốc mẫu đơn bì có tác dụng gì? – Cách bào chế, chú ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Mẫu đơn bì là vỏ, rễ của cây mẫu đơn (Paeonia suffruticosa). Dùng chữa phát ban, nôn ra máu, chảy máu cam, kinh nguyệt bế tắc, ung nhọt, kinh giản co giật.

Tên khoa học: Paeonia suffruticosa.

Nguyên liệu:

Vỏ, rễ của cây mẫu đơn. Vỏ sắc đen nâu, thịt trắng, nhiều bột, vỏ dày rộng, không dính lõi, mùi thơm là tốt.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: vỏ rễ chứa một loại glucosid, sau khi vào cơ thể phân giải thành paenola và glucose. Ngoài ra còn acid benzoic, tanin v.v…

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị cay, đắng, tính hơi hàn. Vào bốn kinh tâm, can, thận và tâm bào.

Tác dụng: thanh huyết nhiệt, tán ứ huyết, dùng làm thuốc thông kinh.

Chủ trị – liều dùng:

–   Dùng sống: trị phát ban, kinh giản, lao nhiệt, sang lở.

–   Tẩm rượu sao: trị kinh bế, sang lở, hòn cục.

–   Sao cháy: trị thổ huyết, đổ máu cam, đái ra huyết.

Liều dùng: 8 – 16g/1 ngày.

Theo y học hiện đại:

  • Phenol mẫu đơn bì (đơn bì) có tác dụng kháng viêm, các glucozit khác của Đơn bì có tác dụng kháng viêm mạnh hơn, In vitro thuốc có tác dụng kháng khuẩn mạnh đối với trực khuẩn thương hàn, trực khuẩn đại tràng, tụ cầu khuẩn vàng, liên cầu khuẩn dung huyết, phế cầu khuẩn, có tác dụng ức chế đối với trực khuẩn bạch hầu.
  • Phenol Đơn bì có tác dụng giảm đau, an thần, chống co giật, giải nhiệt do ức chế trung khu thần kinh.
  • Trên thực nghiệm, Phenol Đơn bì có tác dụng gây lóet trên chuột bị kích thích, ức chế xuất tiết dạ dày của chuột.
  • Đơn bì có tác dụng chống chuột nhắt có thai sớm, Phenol Đơn bì làm cho niêm mạc tử cung súc vật xung huyết, có tác dụng thông kinh.
  • Nước sắc Đơn bì, Phenol Đơn bì đều có tác dụng hạ áp và nhận thấy nước sắc không có Phenol Đơn bì có tác dụng hạ áp kéo dài hơn.
Vị thuốc mẫu đơn bì
Vị thuốc mẫu đơn bì

Lưu ý:

Tỳ vị hư hàn, ỉa lỏng kiêng dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

Mua về rửa sạch ủ mềm một đêm, nếu còn lõi thì bỏ đi, thái lát, phơi râm (dùng sống).

Có thể tâm rượu sao qua hoặc cháy tùy theo đơn (dùng chín).

Theo Trung y:

Rửa sạch, cạo bỏ vò ngoài, bổ ra bỏ lõi, sấy khô. Có thể không cạo bỏ vỏ ngoài, chỉ bỏ lõi. Khi dùng tẩm nước ủ mềm, thái lát, phơi khô (dùng sống) hoặc tẩm rượu sao qua, hoặc sao cháy.

Bảo quản: để nơi khô ráo, tránh nóng để giữ hương vị, đậy kín.