Vị thuốc ngô thù có tác dụng gì? – Cách bào chế, chú ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Ngô thù là quả xanh phơi khô của cây ngô thù. Có tác dụng giảm đau, hạ huyết áp, lợi tiểu…Dùng chữa đau bụng lạnh, ăn không tiêu, thổ tả, thuỷ thũng. 

Tên khoa học: Fructus Evodiae Rutaecarpae.

Nguyên liệu:

Quả chưa chín của cây ngô thù (Evodia rutaecarpa). Quả hơi giống nụ đinh hương, sắc xám, nhỏ, rắn, thơm hắc là tốt.

Ta hay dùng quả chưa chín của cây mường chương (còn gọi là cây đinh hương) (Zanthoxyulm aviciennias. De. cùng họ) để thay thế ngô thù.

Dùng cả cây (rễ, thân, hoa, quả) cũng tốt (để trị bệnh thương hàn nhập lý). Vỏ lụa cây này còn dùng trị độc nhiệt.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: có 0,4% tinh dầu. Tinh dầu có evoden 11%, evodin 26%, oximen và 3 alcaloid evodiamin, rutaecacpin và wuchuyin.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị cay, đắng, tính ôn. Vào phần huyết của bốn kinh can, tỳ, vị và thận.

Tác dụng: giáng khí nghịch, khai uất, thu liễm, thuốc trừ phong, phát hãn, trấn đau, sát trùng.

Chủ trị – liều dùng: ăn không tiêu, bụng quặn đau, trục phong tà, trừ hàn thấp, thủy thũng, cước khí, thổ tả.

Ngày dùng 2 – 5g.

Theo y học hiện đại:

  • Ngô thù với tinh dầu thơm có tác dụng kiện vị trừ phong và ức chế các loại men không bình thường ở ruột, có tác dụng cầm nôn, cùng dùng với Sinh khương tác dụng mạnh hơn.
  • Ngô thù có tác dụng giảm đau: Trên thí nghiệm các tác giả Trung quốc đã chứng minh tác dụng giảm đau của Ngô thù tương đương với Antipyrine. Loại Ngô thù sản xuất tại Nhật cũng có tác dụng giảm đau.
  • Tác dụng hạ huyết áp: Theo các học gia Trung quốc đã chứng minh tác dụng hạáp của thuốc là do giãn mạch ngoại vi, làm giảm lực cản của mạch ngoại vi và phóng histamin. Dùng băng dính có bột Ngô thù du trộn dấm lòng bàn chân có tác dụng hạ áp trong vòng 12 – 24 giờ.
  • Tác dụng đối với cơ trơn: Thành phần Rutamine được chế từ Rutaecarpine có tác dụng kích thích co thắt tử cung.
  • Thuốc sắc Ngô thù có tác dụng lợi tiểu.
  • Tác dụng kháng khuẩn: thuốc sắc có tác dụng ức chế mạnh phẩy khuẩn tả trên ống nghiệm. Thuốc còn có tác dụng ức chế các loại trực khuẩn mủ xanh, tụ cầu khuẩn, một số nấm ngoài da, một số ký sinh trùng như: giun đũa, Hirudo (đỉa) và giun đất.
  • Tác dụng điều hòa nhiệt: Thí nghiệm trên thỏ nhận thấy chất Isoevodiamine có tác dụng hạ nhiệt nhẹ, thuốc sắc cũng có tác dụng tương tự.
  • Độc tính của thuốc: liều cao Ngô thù du có tác dụng kích thích thần kinh trung ương gây rối loạn thị giác và hoang tưởng (hallacination). Độc tính của Evoxine là thấp, dùng thuốc chích tĩnh mạch chuột LD50 là 135g/kg.
Vị thuốc ngô thù
Vị thuốc ngô thù

Lưu ý:

Không có hàn thấp thì không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

+   Lấy nước đun sôi để ấm (60 -70 độ) đổ vào ngô thù quấy nhẹ cho đến nguội, bỏ nước nguội đi; làm lại như trên 2- 3 lần (thủy bào), sau đó sấy khô, giã dập (dùng sống).

Theo Trung y:

Nấu nước sôi tẩy 7 lần để lại vị đắng nồng, sấy khô dùng.

Bảo quản: để nơi khô ráo, khó mốc mọt, nhưng đậy kín để giữ hương vị.