Vị thuốc ngũ bội tử có tác dụng gì? – Cách bào chế, chú ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Ngũ bội tử làm thuốc săn da, chữa ỉa lỏng, lỵ xuất huyết, nôn ra máu, chảy máu cam, ra nhiều mồ hôi, ho, lở loét. Là nguyên liệu chế tanin.

Tên khoa học: Galla chinensis.

Nguyên liệu:

Tổ của con sâu ngũ bội tử. Tổ khô cứng, nâu xám, không nát là tốt.

Tổ này do con sâu ngũ bội tử (Schlechtendalia chinensis Bell) gây ra trên những cuống lá và cành của cây muối (Rhus semialata Murray), họ đào lộn hột (Ana – cardiaceae).

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: có tanin 50 – 80%, acid galic tự do, chất nhựa.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị chua, chát, tính bình, vào ba kinh phế, thận và đại trường.

Tác dụng: liễm phế, giáng hỏa, chỉ huyết, sáp tràng.

Chủ trị – liều dùng: trị ho do phế hư, trị lỵ lâu ngày, chảy máu, trị lở loét.

Ngày dùng 2 – 8g.

Trị ỉa lỏng, khí hư.

–   Bột: ngày uống 0,5 – 2g.

–   Sắc: 2% (uống trong ngày 50ml đến 100ml).

–   Cồn: ngày uống 4 – 12g.

Theo y học hiện đại:

  • Thuốc có nhiều chất tanin gây kết tủa albumin nên có tác dụng thu liễm làm lành các vết loét ngoài da, niêm mạc. Chất tanin có thể kết hợp với một số kim loại, ancaloid, glucozit hình thành các hợp chất không hòa tan cho nên có tác dụng giải độc tố đối với các loại thuốc có thành phần như trên.
  • Tác dụng kháng khuẩn: nước sắc Ngũ bội tử có tác dụng ức chế hoặc giết chết in vitro nhiều loại vi khuẩn như tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn, phế cầu khuẩn, trực khuẩn thương hàn, phó thương hàn, kiết lỵ, bạch hầu, trực khuẩn mủ xanh, virus cúm, chủng virus PR8.
  • Độc tính của thuốc: cho súc vật thí nghiệm uống nước sắc 100% Ngũ bội tử với liều 20g/kg không thấy có tác dụng gì biểu hiện. Nhưng với cùng liều cho chích dưới da, sinh ra hoại tử tại chỗ, tinh thần kích động, khó thở và tử vong trong 24 giờ.
Vị thuốc ngũ bội tử
Vị thuốc ngũ bội tử

Lưu ý:

Người có thực tà, do ngoại cảm, tả lỵ do thấp nhiệt thì không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

–   Đập nát ra dùng.

–   Có thể tán bột, thêm hồ làm viên bằng hạt đậu xanh; ngày uống 15 – 20 viên (trị tả lỵ).

Theo Trung y:

Thu hái về nấu cho chết những thứ sâm bám ở trong, phơi khô, khi dùng đập nát.

Bảo quản: dễ bảo quản, chỉ cần tránh làm vụn nát.