Vị thuốc sắn dây có tác dụng gì? – Cách bào chế sắn dây

Published on Author Đỗ Sang

Sắn dây dùng chữa sốt, cảm nóng, khát nước, ban sởi mới phát, giải nhiệt. Dùng chế tinh bột làm thực phẩm và làm thuốc…

Tên khoa học: Pueraria thomsonii.

Nguyên liệu:

Rễ (gọi là củ) của cây sắn dây. Sắn dây có hai loại. Sắn dây thông thường có củ to, thon dài về hai đầu. Sắn dây củ tròn là loại sắn dây có củ hình tròn không đều, vỏ nâu tía. Thường bán từng miếng vuông mỏng, sắc trắng, vàng nhạt, nhiều bột ít xơ, còn gọi là cát săn.

Thành phần hóa học:

Trong củ, ngoài tinh bột còn có: Puerarin, Puerarin – Xyloside, Daidzein, Daidzin, b-Sitosterol, Arachidic acid.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị ngọt, tính bình. Vào hai kinh tỳ và vị.

Tác dụng: giải biểu, thanh nhiệt, trị khát.

Chủ trị – liều dùng: trị cảm mạo, khát nước, đi lỵ ra máu, sởi đậu mới phát.

Ngày dùng 8 – 20g.

Theo y học hiện đại:

  • Nước sắc cát căn có tác dụng
  • Giải nhiệt mạnh trên động vật thí nghiệm.
  • Cải thiện chứng đau cứng gáy do huyết áp cao và các triệu chứng chóng mặt, đau đầu.
  • Cải thiện đối với chứng đau thắt ngực (điều trị rối loạn ở động mạch vành)
  • Chất daidzein trong củ sắn dây có tác dụng giãn cơ ở chuột thí nghiệm.
  • Chất puerarin có tác dụng tăng lưu lượng máu trong não và trong động mạch vành.
Vị thuốc sắn dây (cát căn)
Vị thuốc sắn dây (cát căn)

Lưu ý:

Âm hư hỏa thịnh hoặc trên thịnh, dưới hư không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

Rửa qua (nếu cần) thái lát hoặc thái mỏng, phơi khô.

Làm bột: bỏ vỏ giã nhỏ, cho nước vào quấy đều, gạn lấy nước bột, phơi hoặc sấy cho bốc hơi nước. Lấy bột, sấy qua cho khô, tán mịn.

Bột dùng uống với nước thuốc thang hoặc thêm nước sôi và đường để uống.

Theo trung y:

Khúc củ: Ở Quảng Đông, Quảng Tây, Phúc Kiến (Trung Quốc) người ta đem củ về rửa sạch, lấy dao cạo sạch lớp vỏ thô xốp ở ngoài, xong cắt thành những đoạn ngắn 13cm, xếp vào trong vại, dùng nước muối đặc (Cứ 100 đoạn Sắn dây thì dùng 5kg muối pha với 10 kg nước), ngâm nửa ngày. Sau lại pha thêm một ít nước (ngâm nước lúc ngập củ là được) ngâm đủ 1 tuần thì vớt ra, dùng sọt đem ra sông ngâm 3-4 giờ vớt ra rửa sạch, phơi 2-3 ngày (Khô đi độ 6-7 phần) lại bỏ vào hòm, xông Lưu hoàng trong hai ngày đêm, làm cho củ mềm và trong, tất cả thành màu trắng bột không có lõi vàng nữa, thì có thể lấy đem phơi thật khô để dùng hay bán. Có lúc phải dùng xông đi xông lại 3 lần, mỗi lần mất 1 ngày, phơi hai ngày. Qua ba lần xông ba lần phơi như vậy rất phức tạp, lại khó xông cho củ trở thành trắng trong, theo kinh nghiệm thì nếu loại củ nào xông một lần mà trong ruột củ trắng trong là tốt nhất.

Khoanh củ: Ở tỉnh Tứ Xuyên, tức là sau khi gọt bóc vỏ ngoài ra, cắt thành miếng vuông dầy 1,7-3cm, đuôi củ nhỏ chỉ cắt khúc, sau khi dùng Lưu hoàng xông thì đem sấy khô ngay là được.

Miếng vuông: Cũng là một cách chế biến của tỉnh Tứ Xuyên, tức là sau khi gọt bóc vỏ ngoài ra, cắt thành miếng vuông dầy (cạnh) 1,7-3cm, sau khi xông Lưu hoàng xong đem sấy khô ngay là được.

Ngoài ra có nơi đào về bóc bỏ lớp vỏ bên ngoài, cắt thành khúc dài 8-15cm nếu đường kính quá lớn thì bổ dọc thành 2 nửa, có khi cắt lát thành từng miếng dầy 0,5-1cm xông Lưu hoàng 3 lần, sau đó ngày phơi nắng, tối sấy Lưu hoàng cho tới khô. Nếu muốn lấy bột thì say nhỏ gạn lấy tinh bột lọc đi lọc lại nhiều lần rồi sấy hoặc phơi khô.

Cách chế bột sắn dây: Cạo vỏ xay giã cả củ nát bấy, lọc lấy nước ở trong đổ nước lạnh vào rồilấy khăn mà lọc cho sạch xác, bụi bặm, đất, cát căn rồi để lắng xuống mới gạn lọc nước trên cứ như thế mỗi ngày thay nước một lần, mỗi khi đổ nước vào một lần phải lọc những nước đục đi, gạn lọc như thế 1 tháng đến khi nào thấy nước trong khuấy không đục nữa thì thôi. Lọc càng kỹ bột nước mới khỏi chua, chát, bột trắng, nhưng phải thay nước hàng ngày, bột không chua. Khi đã xong đổ bột ra miếng vải băng để trên sạp khô phơi thành bột cất dùng.

Bảo quản: dễ mốc mọt, năng xem và phơi luôn, bỏ vào thùng đậy kín.