Tạo giác (bồ kết) có tác dụng gì? – Cách bào chế, chu ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Tạo giác có tác dụng thông khiếu, tiêu đờm, sát trùng; làm cho hắt hơi. Dùng chữa trúng phong, cấm khẩu, tiêu thực, đờm suyễn, sáng mắt, ích tinh.

Tên khoa học: Gleditschia australis.

Nguyên liệu:

Quả (bỏ hột) của cây bồ kết. Quả chín khô, chắc cứng, thịt dày, không sâu mọt là tốt.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: có chất saponin khoảng 10%.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị cay, mặn, tính ôn. Vào hai kinh phế và đại trường.

Tác dụng: thông khiếu, tiêu đờm, trừ phong, tan chất cứng.

Chủ trị – liều dùng: trúng phong, cấm khẩu, trị đờm suyễn, đau tắc cổ.

Ngày dùng 3 – 6g.

Theo y học hiện đại:

Gleditschia saponin kích thích niêm mạc bao tử gây phản xạ tăng tiết đường hô hấp mà có tác dụng hóa đàm.

Thuốc cho uống, thành phần saponin không chỉ kích thích niêm mạc bao tử mà sau 10 phút gây nôn, tiêu chảy làm lóet niêm mạc bao tử gây nhiễm độc.

Tạo giác trong ống nghiệm có tác dụng ức chế trực khuẩn đại tràng, trực khuẩn lî, trực khuẩn mủ xanh, phẩy khuẩn tả cùng các loại vi khuẩn gây bệnh đường ruột Gram âm và một số nấm ngoài da. Thuốc còn diệt trùng roi âm đạo.

Saponin Tạo giác có tác dụng tán huyết mạnh và kích thích niêm mạc tại chỗ. Nếu uống quá liều nhiễm độc gây nên các triệu chứng tức đầy mõm ức, rát bỏng, buồn nôn, nôn, bứt rứt, tiêu chảy, chân tay nhức tê mỏi. Đối với trung khu thần kinh lúc đầu gây hưng phấn sau ức chế, nặng có thể dẫn đến tê liệt trung khu hô hấp mà tử vong. Cấp cứu theo các nguyên tắc chung và điều trị triệu chứng.

Vị thuốc tạo giác (bồ kết)
Vị thuốc tạo giác (bồ kết)

Lưu ý:

Không phải thực tà nguy cấp thì không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

Tẩm nước cho mềm, bỏ vỏ đen ở ngoài, tước bỏ hai sống, bỏ hột, sấy khô.

Sau đó có thể sao qua hoặc lùi trong tro nóng cho giòn rồi tán bột làm hoàn tán, hay làm viên đạn để làm cho trung tiện.

Có thể ngâm rượu trắng (1/4) để ngậm trị răng.

Bẻ ra, cho vào lò than đốt, lấy khói để tẩy uế, chống lạnh.

Theo Trung y:

Ngâm nước một đêm, cạo sạch vỏ ngoài, tẩm mỡ sữa nướng đi nướng lại cho thấu, bỏ hột (cứ một lạng tạo giác dùng 5 đồng cân mỡ) (Lôi Công).

Tẩm mật nướng: có khi tẩm mỡ sữa vắt lấy nước, có khi đốt cháy tùy từng trường hợp.

Bảo quản: dễ bị mọt, nếu chưa bào chế thì chống mọt, năng phơi, tránh ẩm. Bào chế rồi đậy kín.