Vị thuốc trắc bá diệp có tác dụng gì? – cách bào chế, chú ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Trắc bá diệp chữa ho ra máu, đại tiểu tiện ra máu, chảy máu cam, xuất huyết tử cung, rong kinh, thuốc lợi tiểu, chữa ho, sốt.

Tên khoa học: Biota orientalis Endl, Thuja orientalis L..

Nguyên liệu:

Lá của cây trắc bá diệp (trắc bách diệp, trắc bá). Lá khô, không mốc, không vụn nát, không lẫn cuống là tốt.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học:

Lá chứa 0,6-1% tinh dầu, flavonoid, lipid và acid hữu cơ (acid pimaric, acid isopimaric).

Tinh dầu chứa fenchon, camphor, borneol acetat, terpineol. Các flavonoid toàn phần 1,72% trong lá tươi gồm myricetin, hinokiflavon, amentoflavon, quercitrin. Cất phân đoạn chứa 81% các acid hữu cơ gồm acid juniperic, acid sabinic, 7% hexadecan-1,16-diol và một hợp chất 35C sau khi xà phòng hóa.

Gỗ chứa tinh dầu. Tinh dầu từ quả chứa 40 thành phần trong đó chủ yếu là α-cedrol 36,84%.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị ngọt, đắng, sáp, tính hàn.

Tác dụng: bổ âm, lương huyết, chỉ huyết, trừ phong thấp.

Chủ trị – liều dùng: trị thổ huyết, lỵ ra máu, trị thấp nhiệt.

Ngày dùng 6 – 12g.

Theo y học hiện đại:

1.Tác dụng cầm máu: Nước sắc Trắc bá diệp đối với thời gian chảy máu của chuột nhắt và thời gian đông máu của thỏ đều có tác dụng rút ngắn, thuốc có tác dụng cầm máu, nhưng than Trắc bá diệp tác dụng đông máu kém hơn.

2.Tác dụng giảm ho: Phần lắng đọng của nước sắc với rượu, dịch chiết xuất cồn có tác dụng giảm ho rõ. Có thể là thuốc tác dụng lên trung khu thần kinh.

3.Tác dụng long đờm: Dịch chiết xuất cồn của thuốc có tác dụng long đờm.

4.Tác dụng giảm cơn hen: Cặn lắng nước sắc cồn có tác dụng làm giãn cơ trơn của khí quản cô lập của chuột Hà lan và chuột nhắt. Nhưng trên mô hình chuột Hà lan gây hen bằng Histamin thì lại không có tác dụng rõ rệt.

5.Tác dụng an thần: Thuốc có tác dụng tăng cường tác dụng gây mê của Pentobarbital sodium, làm giảm rõ rệt sự hoạt động của súc vật thực nghiệm.

6.Ảnh hưởng đối với hệ tuần hoàn: Nước sắc thuốc lắng cặn bằng cồn chích tĩnh mạch hoặc thụt dạ dầy cho mèo đều có tác dụng hạ áp nhẹ, có tác dụng giãn mạch tai thỏ cô lập.

7.Tác dụng kháng khuẩn: Thuốc có tác dụng ức chế tụ cầu khuẩn vàng, trực khuẩn lî, thương hàn, bạch hầu, liên cầu khuẩn B, trực khuẩn lao, Virút cúm 68-1, virút ban phỏng.

8.Tác dụng đối với cơ trơn của ruột: Nước sắc thuốc dùng cồn lắng có tác dụng làm giãn cơ trơn đoạn ruột cô lập chuột Hà lan rõ rệt, chống co thắt ruột do Histamin và acetylcholine gây nên.

9.Độc tính của thuốc: Chích nước sắc thuốc vào bụng chuột nhắt gây nhiễm độc cấp LD50 là 15,2g/kg. Nước sắc thuốc dùng cồn lắng chích vào bụng chuột thì LD50 là 30,5g/kg nói lên độc tính giảm.

Vị thuốc trắc bá diệp
Vị thuốc trắc bá diệp

Lưu ý:

Không phải thấp nhiệt thì không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

Thái nhỏ, dùng sống hoặc sao cháy (thường dùng).

Lấy lá tươi cắt nhỏ rồi hầm trong nồi đậy kín, đốt ngoài cho đến khi cháy tồn tính.

Theo Trung y:

Lấy lá ngâm nước vo gạo nếp 7 ngày, mỗi ngày thay nước một lần. Tẩm rượu rồi đồ một lúc. Mỗi kg trắc bá dùng 500ml nước cốt hoàng tinh tẩm sấy nhiều lần cho đều, đến khi hết nước hoàng tinh (Lôi Công).

Dùng sống hoặc sao cháy tùy từng trường hợp (Lý Thời Trân).

Bảo quản: để nơi khô ráo, đậy kín, tránh nóng quá.