Vị thuốc tri mẫu có tác dụng gì? – Cách bào chế, chú ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Tri mẫu có tác dụng bổ và nhuận thận, bổ thủy, tả hỏa, hoạt tràng. Dùng chữa ho, ho khan, sốt khát nước, đại tiện táo, tiểu tiện vàng, ít.

Tên khoa học: Radix Anemarrhenae – Asphodeloides.

Nguyên liệu:

Thân rễ (vẫn gọi là củ) của cây tri mẫu (Anemarrhena asphodeloides). Củ mập, vỏ ngoài sắc vàng sẫm, có nhiều lông và rễ con, trong trắng và mềm dẻo là tốt.

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: có saponin, chất dính, chất đường, chất thơm và chất béo.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị đắng, tính hàn. Vào ba kinh phế, thận và vị.

Tác dụng: bổ và nhuận thận, bổ thủy, tả hỏa, hoạt tràng.

Chủ trị – liều dùng: giải nhiệt, trị tiêu khát (đái đường), âm hư táo nhiệt, đại tiểu tiện không lợi.

Ngày dùng 8 – 12g.

Theo y học hiện đại:

  • Hạ nhiệt: Đối với hư hoặc thực nhiệt, thuốc đều có tác dụng hạ nhiệt. Kết quả nghiên cưú thực nghiệm đã chứng minh Tri mẫu có tác dụng hạ nhiệt rõ.
  • Kháng khuẩn: In vitro, thuốc có tác dụng ức chế mạnh các loại trực khuẩn thương hàn, trực khuẩn đường ruột, tụ cầu khuẩn.
  • An thần: Thuốc làm giảm tính hưng phấn của hệ thần kinh, ví dụ phối hợp với Hoàng bá làm giảm tính kích thích tình dục ( y học cổ truyền gọi là tả thận hỏa) phối hợp với Toan táo nhân làm giảm tính hưng phấn vỏ đại não, trị mất ngủ, phối hợp với Quế chi có tác dụng làm giảm đau đối với viêm khớp ( thấp khớp), phối hợp với Bạch thược trị chứng run co giật cơ ( do tăng hưng phấn thần kinh cơ).
  • Hóa đờm: Về mặt dược lý cổ truyền thuốc có tác dụng thanh nhiệt nhuận phế, tư thận bổ thủy.
Vị thuốc tri mẫu
Vị thuốc tri mẫu

Lưu ý:

Người tỳ hư ỉa lỏng, không thực hỏa thì không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

Sao cho cháy lông, chà bằng vải cho sạch; cạo lại, rửa sạch ủ đến mềm, thái miếng mỏng, sấy nhẹ cho đến khô. Khi dùng thì tẩm rượu (thường dùng) hoặc tẩm muối hay gừng tùy theo đơn.

Theo Trung y:

Trước hết tước nhỏ, đốt cho cháy lông và khô, rồi bỏ vào cối giã, không dùng đồ sắt (Lôi Công). Chọn thứ béo mềm, trong ruột trắng, cạo bỏ lông, thái lát, cho đi lên thì tẩm bột sao khô (Lý Thời Trân).

Bảo quản: cần tránh ẩm, dễ bị biến chất.