Vị thuốc uy linh tiên có tác dụng gì? – Cách bào chế, chú ý khi sử dụng

Published on Author Đỗ Sang

Uy linh tiên có tác dụng hành khí, trừ phong, thông kinh lạc. Thường dùng trị phong tê, đau nhức, lợi tiểu, tích trệ.

Tên khoa học: Radix Clematidis.

Nguyên liệu:

Rễ của cây uy linh tiên. Mỗi năm mọc nhiều rễ, lâu năm mọc thành một khóm rậm rạp, có hàng trăm sợi, dài đến 60cm.

Dùng thứ rễ nhiều, rậm dài, đen sẫm, nhục trắng, chất chắc (tục gọi “chiết ước uy linh tiên”) là tốt nhất, còn thứ khác nữa nhưng không dùng làm thuốc được.

Cây uy linh tiên có tên khoa học là Clematis chinensis Osbeck hoặc cây C.hexapetale Pall hoặc cây C.manshurica Rupr.

Cây Clematis chinensis được dung nhiều, hai loại sau chỉ dùng ở một số địa phương.

Ở Việt Nam có hai cây thường dùng thay uy linh tiên Trung Quốc là cây kiến cò hay bạch lạc (Rhiracan communic Nees, họ Acanthaceae). Ở liên khu IV có loại uy linh tiên dây leo Thunbergia (cùng họ), lá hình quả tim, hoa trắng, rễ từng chùm như dây uy linh tiên Trung Quốc (cần sưu tầm, nghiên cứu thêm).

Thành phần hóa học:

Thành phần hóa học: có anemonin và anemonon.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị cay, mặn, tính ôn. Vào kinh bàng quang.

Tác dụng: hành khí, trừ phong, thông kinh lạc.

Chủ trị – liều dùng: trị phong tê, đau nhức, lợi tiểu, tích trệ.

Ngày dùng 6 – 12g.

Dùng tươi giã nát đắp ngoài trị sang lở và hắc lào.

Theo y học hiện đại:

  • Cho chó uống nước sắc rễ Uy linh tiên, tần số nhu động thực quản tăng, biên độ lớn hơn. Người sau khi hóc xương cá, vùng trên của thực quản và họng co thắt, uống Uy linh tiên vào được thư giãn (do tác dụng kháng histamin của thuốc), nhu động thay đổi, xương rơi (đó là căn cứ trị hóc xương mà y văn cổ đã nói).
  • Uy linh tiên có tác dụng kháng histamin đối với cơ trơn ruột thỏ cô lập. Nước sắc chiết cồn đều có tác dụng lợi mật.
  • Uy linh tiên (loại C . Manchurica Rupr.) có tác dụng bảo hộ chống thùy sau tuyến yên gây thiếu máu cơ tim, chống lại thiếu oxy.
  • Dịch cồn lỏng chiết xuất rễ có tác dụng dục sản đối với chuột nhắt có thai thời kỳ giữa.
  • Thành phần anemonin trong thuốc có tính kích thích gây mụn phỏng ngoài da, xung huyết niêm mạc.
  • Nước sắc của thuốc có tác dụng ức chế tụ cầu vàng, trực khuẩn lỵ Shigella. Thành phần anemonin trong thuốc có tác dụng ức chế đối với một số khuẩn Gram dương và Gram âm, nấm.
Vị thuốc uy linh tiên
Vị thuốc uy linh tiên

Lưu ý:

Huyết hư gân co, không phong thấp thực tà thì không nên dùng.

Cách bào chế:

Theo Trung y:

Rửa sạch, bỏ tạp chất, ngâm nước cho mềm, vớt ra cắt từng khúc 2cm, phơi khô dùng; hoặc tẩm rượu, ủ thấu, sao nhỏ lửa cho khô, để nguội dùng.

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

Bỏ tạp chất, rửa sạch, ủ kín độ 12 giờ (không được ngâm nước) cắt ra từng khúc 3cm phơi khô.

Tùy từng trường hợp tẩm rượu, giấm, mật, gừng rồi sao qua.

Bảo quản: để nơi khô ráo.